Fakty i mity na temat uważności

Co to jest mindfulness?
Mindfulness (tłumaczone na polski jako „uważność” lub „uważna obecność”) to wg Jona Kabat-Zinna „szczególny rodzaj uwagi: świadomej, nieosądzającej i skierowanej na bieżącą chwilę”. Ja bym napisała, że jest to jdna z wielu definicji. Jest to również postawa życiowa, charakteryzująca się takim rodzajem uwagi. Istotnymi komponentami uważności są życzliwość i postawa nieoceniania, a także współczucie wobec siebie i innych. Ważne jest, że nastawienie to można ćwiczyć, a efektami tych ćwiczeń mogą być m. in.: lepsza świadomość siebie (swojego ciała, myśli, emocji), większa radość życia, bardziej adekwatna odpowiedź na trudne i stresujące sytuacje w życiu.

Co to jest MBSR?
MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction) to ośmiotygodniowy program opracowany przez Jona Kabat-Zinna i jego zespół w latach 70. XX wieku. Powstał on, aby wspomóc osoby doświadczające skutków przewlekłego stresu (to bym usunęła, bo stany lękowe dotyczą raczej obszaru zdrowia psychicznego a nie profilaktyki). Łączy tradycyjne techniki medytacyjne i ruchowe ze współczesną wiedzą z dziedziny psychologii. Kursy MBSR (jak i terapia MBCT) mogą prowadzić wyłącznie uprawnione do tego osoby.

Jaki jest przebieg kursu MBSR?
Kurs MBSR składa się z ośmiu spotkań (zazwyczaj to 2,5h; czas trwania zależy od nauczyciela) prowadzonych przez certyfikowanego nauczyciela oraz z jednego całodniowego spotkania (dnia uważności). W trakcie każdego spotkania poruszany jest inny temat określony przez program kursu, który pozwala uczestnikowi przyjrzeć się swoim schematom myślenia i postępowania. Zdobywanie „wiedzy” jest jednak bardziej skutkiem własnego doświadczenia, niż wysłuchania podanych przez prowadzącego informacji. Dlatego kluczowym elementem kursu jest własna praktyka uczestnika i jej omawianie podczas kolejnych zajęć. Uczestnicy otrzymują pisemne materiały kursowe oraz nagrania ćwiczeń formalnych nazwa raczej nasza i nie jest zrozumiała dla laików; proponuję raczej po prostu nagrania lub nagrania z instrukcjami do praktyki, dzięki którym mogą praktykować w domu. Dzień uważności odbywa się w drugiej połowie kursu i jest poświęcony na intensywną praktykę w ciszy.

Dla kogo przeznaczony jest kurs MBSR?
Kurs MBSR skierowany jest do osób, które chcą skutecznie radzić sobie ze stresem, ale też do wszystkich, którzy pragną lepiej poznać siebie i wykorzystać swój potencjał. Typowe sytuacje, w których uczestnicy decydują się na kurs MBSR to m.in.:
– problemy ze snem;
– problemy z koncentracją;
– fizyczne skutki stresu (np.: problemy z trawieniem, nadciśnienie, bóle mięśniowe);
– trudności w radzeniu sobie z emocjami (np.: niekontrolowane wybuchy złości z tym określeniem byłabym ostrożna, może ze złością?);
– poczucie wypalenia i braku kontroli nad własnym życiem.

Czy są jakieś przeciwwskazania do uczestnictwa w kursie MBSR?
Tak. W kursie MBSR nie powinny uczestniczyć np. osoby z czynną depresją, przeżywające świeżą żałobę lub ostry kryzys życiowy, będące w trakcie wymagającego leczenia, czy też w aktywnym uzależnieniu np. od alkoholu, narkotyków, leków. Jeżeli masz wątpliwości, czy ten kurs jest dla Ciebie, porozmawiaj z nauczycielem, mającym uprawnienia do prowadzenia takich zajęć.

Czym różni się kurs MBSR od MBCT?
MBCT (Mindfulness-Based Cognitive Therapy) to program stworzony przez Zindela Segala oraz Marka Williamsa na bazie programu MBSR Jona Kabat-Zina. Jest on przeznaczony dla osób zmagających się z nawrotami depresji, z długotrwałym obniżeniem nastroju, ze stanami lękowymi czy atakami paniki. Istnieją również programy MBCT dla osób chorych na choroby somatyczne np. MBCT-Ca – dla chorych na choroby nowotworowe. Terapia MBCT może być prowadzona wyłącznie przez osoby mające doświadczenie w pracy klinicznej z pacjentami o różnej diagnozie np. psychoterapeutów, czy psychologów, którzy ukończyli formalne szkolenie w zakresie MBCT.

Czy kurs MBSR/MBCT jest formą psychoterapii?
Ani kurs MBSR, ani terapia MBCT nie są psychoterapią.

Czy aby wziąć udział w kursie, wymagane jest doświadczenie w jakimś rodzaju medytacji?
Nie, nie jest wymagane żadne doświadczenie, potrzebne są jedynie chęci. W trakcie kursu uczestnik uczy się pod kierunkiem nauczyciela, jak wykonywać ćwiczenia, zyskując z czasem coraz większą autonomię. Doświadczenie medytacyjne nie jest też przeszkodą, o ile potrafisz podejść do ćwiczeń w sposób otwarty, tak jakby wszystko to było dla Ciebie nowe i świeże.

Czy praktyka mindfulness jest neutralna światopoglądowo?
Tak, praktyka uważności jest neutralna światopoglądowo.Mimo że „mindfulness” wywodzi się z tradycji buddyjskiej, wszystkie ćwiczenia są całkowicie pozbawione kontekstu religijnego – podobnie jak „areligijne” jest samo oddychanie, patrzenie, słuchanie czy dotyk.

Dlaczego tak ważne jest, aby robić kurs u certyfikowanego nauczyciela?
Kompetencje nauczyciela MBSR/MBCT muszą być bardzo szerokie. Subtelne moderowanie przebiegu kursu różni się od prowadzenia innych zajęć czy treningów – certyfikowani nauczyciele MBSR/MBCT mają doświadczenie w pracy z grupami, ale potrafią rozróżniać role w prowadzeniu innych grup od tej, która wspiera rozwój uczestników programów opartych na uważności. Umiejętności te uzyskali podczas długotrwałego szkolenia. Znają dokładnie przebieg programu, jego strukturę i zależności między poszczególnymi modułami, więc prowadzą uczestników sprawdzoną drogą, której skuteczność potwierdzona jest wieloma badaniami. Certyfikowani nauczyciele MBSR/MBCT są także praktykami mindfulness – czyli sami praktykują formalnie i nieformalnie zarówno podczas kursu (wg programu przewidzianego dla uczestników), jak i poza nim. Nie uczą więc jedynie na podstawie teoretycznej wiedzy, ale w oparciu o to, czego sami doświadczyli. Kierują się wreszcie wysokimi standardami etycznymi, opracowanymi przez międzynarodowe organizacje zrzeszające nauczycieli MBSR/MBCT oraz poddają swoją pracę superwizji/interwizji.